Cięcie krzewów ozdobnych

Cięcie nie jest tak trudnym zabiegiem, jak sobie często ogrodnicy-amatorzy wyobrażają, jego celem bowiem nie jest teraz nadawanie krzewom wymyślnych form, jakie niegdyś były modne. Obecnie za najładniejsze uważa się krzewy o naturalnym pokroju, a cięcie ma na celu przede wszystkim zapewnienie zdrowotności roślin, ograniczenie nadmiernego rozrastania się, a często wywołanie obfitego kwitnienia.

Stosunkowo najenergiczniejszej "interwencji" sekatora wymagają krzewy o liściach opadających na zimę, słabszej - pnącza, najsłabszej zaś krzewy iglaste i liściaste zimozielone. Dla tych pierwszych duże znaczenie ma odpowiednie ciecie po posadzeniu.

Cięcie po posadzeniu

Pierwsze cięcie jest bardzo ważne, gdyż od niego często zależy przyjęcie się krzewu. Jeżeli sadzimy krzewy na wiosnę, przycinamy je zaraz, jeżeli zaś jesienią - przycinamy mniej więcej w marcu. Cięcie to polega na usunięciu pędów słabych, uszkodzonych i krzyżujących się oraz na skróceniu pozostałych tak, aby miały nie więcej niż 3-5 oczek (pączków), licząc od nasady. Początkujący amatorzy robią to niechętnie, gdyż chcieliby możliwie szybko uzyskać duży, efektowny krzew. Jednakże dla większości krzewów takie cięcie jest konieczne, uszkodzony bowiem system korzeniowy nie może dostarczyć stosunkowo dużej części nadziemnej tyle wody, ile ona wyparowuje, wskutek czego krzew nie przycięty źle się rozwija, a nawet pędy mogą zasychać. Poza tym dzięki skróceniu pędy lepiej się rozgałęziają, pędy boczne wyrastają bliżej powierzchni gleby i są regularniej rozmieszczone.

Nie należy jednak ciąć wawrzynka, magnolii, różanecznika i zimozielonych berberysów. Cięcie dla tych krzewów jest szkodliwe, a dzięki mało uszkodzonemu systemowi korzeniowemu (sadzenie z bryłą) nie jest zachwiana równowaga między częścią nadziemną i podziemną.

Cięcie w następnych latach

Cięcie to ma szczególne znaczenie w uprawie krzewów o dekoracyjnych kwiatach, a jego celem jest spowodowanie najobfitszego kwitnienia oraz utrzymanie ładnego i naturalnego pokroju roślin. Sposób i pora jego wykonania zależą od tego, kiedy tworzą się pąki kwiatowe.

Aby nie powtarzać przy opisie każdego gatunku szczegółowych zaleceń, podamy je tutaj, przyjmując - zależnie od sposobu cięcia - podział na cztery grupy (przy opisie poszczególnych gatunków będzie podana ta grupa):
I grupa - krzewy zrzucające liście na zimę i wydające kwiaty na pędach tegorocznych, II grupa - krzewy tworzące kwiaty na pędach zeszłorocznych i starszych, III grupa - pnącza, IV grupa - krzewy iglaste i zimozielone.

Cięcie krzewów I grupy

Krzewy te tworzą pąki kwiatowe na pędach, które wyrosły w danym okresie wegetacji. Należą tu krzewy kwitnące późno, począwszy od czerwca, jak amorfa (indygowiec), powojniki gatunków Clematis lanuginosa, C. viticella i C. jackmanii oraz ich mieszańce, hortensja, budleja i niektóre gatunki tawuł kwitnące od końca czerwca do września. Krzewy tej grupy w ogrodach i na działkach można przycinać corocznie, gdyż wydadzą wtedy silne przyrosty obficie kwitnące.

Cięcie przeprowadza się na przedwiośniu, zwykle w marcu. Usuwa się wszystkie pędy suche i krzyżujące się, a zdrowe i silne przycina tak, aby pozostała jedna czwarta do jednej trzeciej ich długości, licząc od nasady. Jeżeli krzewy przemarzły, co się dość często zdarza w tej grupie, można pędy przyciąć nisko nad ziemią.

Cięcie krzewów II grupy

Krzewy te tworzą pąki kwiatowe w lecie roku poprzedzającego kwitnienie. Należy tu większość sadzonych u nas krzewów ozdobnych, między innymi pigwowiec, forsycja, wczesne tawuły, lilak, wajgela. W ich uprawie tylko co 2 lata przeprowadza się tak zwane prześwietlanie i cięcie regulujące.

Prześwietlanie polega na usunięciu przede wszystkim pędów bardzo starych lub uszkodzonych, a następnie wszystkich pędów nadmiernie zagęszczających krzew. Krzew po prześwietleniu powinien mieć mniej więcej o połowę mniej gałęzi niż przed tym zabiegiem. Prześwietlanie przeprowadza się wczesną wiosną, przed rozpoczęciem wegetacji. Jeżeli później okaże się, że pozostawiliśmy pęd martwy, trzeba go usunąć.

Cięcie regulujące ma nie dopuścić do nadmiernego rozrastania się krzewów, nadać im foremny kształt i pobudzić do obfitego kwitnienia w następnych latach. Krzewy większości gatunków tnie się po przekwitnieniu (aby nie zmniejszyć efektu kwitnienia), skracając pędy o jedną trzecią długości, nad pączkiem skierowanym na zewnątrz korony, aby wyrastające pędy nie zagęszczały jej wnętrza.

Niektóre krzewy, zwłaszcza lilaki i migdałowce, wydają z szyjki korzeniowej lub korzeni długie, nie kwitnące i zwykle słabo ulistnione pędy. Wyrastają one z podkładek, na których zostały zaszczepione odmiany uprawne. Pędy takie należy koniecznie wycinać tuż przy ziemi, a nawet u nasady (odgarniając ziemię), gdyż nie tylko szpecą krzew, ale go wyczerpują i hamują jego wzrost. Tak samo należy postępować z wydawanymi przez niektóre krzewy odrostami korzeniowymi.

Co kilka lat (5-7), zwłaszcza gdy krzewy nie były regularnie prześwietlane i przycinane, dla obu grup zalecane jest cięcie odmładzające (tak zwane odmładzanie). Odmładzanie krzewów II grupy w ogrodach przydomowych i na działkach przeprowadza się zwykle w dwóch etapach. Na przedwiośniu odpiłowuje się jak najniżej przy ziemi wszystkie pędy bardzo stare (powyżej 5 lat) i pędy słabe, natomiast po przekwitnieniu krzewów przycina się wszystkie pozostałe pędy na wysokości około 30 cm od ziemi. Wysokim i starym krzewom o grubych gałęziach (np. kilkunastoletnie lilaki) pozostawia się dłuższe ich części - do 50 cm. Jeżeli zrezygnujemy z obfitego kwitnienia w roku odmładzania, to możemy zabieg przeprowadzić jednorazowo na przedwiośniu, gdyż łatwiej jest ciąć gałęzie nieulistnione.

Odmładzanie dawno nie ciętych, zaniedbanych krzewów I grupy przeprowadza się na przedwiośniu, przycinając pozostawione pędy jeszcze niżej - w odległości 15-20 cm od ziemi.

Cięcie pnączy - III grupa

Natura obdarzyła pnącza tak lekkim i wiotkim pokrojem, że każda zmiana ich naturalnego wyglądu może być niekorzystna. Są jednak sytuacje, w których pnącza trzeba przyciąć, a więc wówczas, gdy zasłaniają okna i hamują dostęp światła albo rozrośnięte na ogrodzeniu uniemożliwiają otworzenie furtki. Ale i wtedy trzeba to robić tak, aby w najmniejszym stopniu zmienić ich wygląd. A więc nie skracać wszystkich pędów "pod sznur", równo z oknem lub drzwiami, gdyż linie proste kłócą się z charakterem pnączy. Lepiej jedne ciąć możliwie wysoko nad oknem czy drzwiami, a kilka zostawić nietkniętych, swobodnie zwisających. Można też pędy odsunąć na boki i przywiązać do pędów sąsiednich. Grubsze obramowanie z zieleni, jakie wówczas powstanie wokół okna, może ładnie wyglądać.

Pędy stare, suche lub zniszczone należy wyciąć u nasady. Roślina w następnym roku wyda nowe, które wypełnią luki, a więc nie zmieni się jej pokrój.

Jeżeli trzeba pnącza przerzedzić, można wyciąć kilka pędów, ale również u nasady. Wyjątek stanowią pnącza prowadzone w formie żywopłotu, szczególnie winorośl pachnąca przy siatkach. W takim wypadku przycinamy je równo, aby tworzyły ścianę. Większość pnączy tnie się wczesną wiosną, winorośl natomiast tylko jesienią, gdyż wiosną krążenie soków jest w niej tak intensywne, że każde zranienie powoduje wypływanie tych soków (tzw. płacz winorośli), co osłabia rośliny.

Cięcie krzewów iglastych i zimozielonych - IV grupa

Krzewy tej grupy swobodnie rosnące nie wymagają cięcia, a nawet często reagują na nie ujemnie. Naturalnie, pędy uszkodzone, uschnięte lub psujące ładny pokrój rośliny należy usunąć. Krzewy tworzące żywopłoty (np. niskie świerki, bukszpan, ligustry, niektóre gatunki irgi) przycina się według zasad stosowanych w tym wypadku.

Cięcie żywopłotów

Cięcie typowego żywopłotu jest bardziej skomplikowane i pracochłonne niż cięcie krzewów swobodnie rosnących. Pierwszy raz przycina się żywopłot natychmiast po posadzeniu krzewów, na wysokości około 20 cm nad ziemią. Następne cięcie wykonuje się mniej więcej w rok po posadzeniu, w lutym lub na początku marca. Później trzeba ciąć żywopłot trzy razy w ciągu każdego roku: w marcu (gałązki, które wyrosły w ubiegłym roku), w czerwcu (gałązki tegoroczne) i jeszcze raz w sierpniu. Przy każdym cięciu pozostawia się z tegorocznych przyrostów odcinki długości około 20 cm. Stare żywopłoty tnie się krócej - tuż nad nasadą przyrostów zeszłorocznych.