Bukszpan zwyczajny


Spośród krzewów zimozielonych bukszpan wieczniezielony (Buxus sempenirens) uprawiany jest u nas najczęściej. Spotykany bywa w ogrodach przydomowych, zwłaszcza wiejskich. Gałązki jego są ozdobą stołu wielkanocnego. Dawniej, obok cisa, był jednym z najpopularniejszych krzewów zimozielonych używanych do formowania żywopłotów, brył geometrycznych i rozmaitych figur.

Bukszpan rośnie w postaci krzewu lub niewielkiego drzewa, do wysokości około 6-7 m; koronę ma gęstą. Pień u okazów drzewiastych pokryty jest szarobiałą, drobno spękaną korą. Liście ma drobne, długości 1-3 cm, eliptyczne, podłużne lub odwrotnie jajowate, z wierzchu ciemnozielone i błyszczące, od spodu jasno- lub żółta-wozielone, całobrzegie, z tępym lub ściętym wierzchołkiem. Kwiaty są rozdzielnopłciowe, zebrane w krótkie kątowe grona. Kwitnie w kwietniu-maju. Jest rośliną miododajną, chętnie odwiedzaną przez pszczoły. Owocem jest trójrożna torebka, długości około 8 mm, z sześcioma czarnymi nasionami.

Bukszpan rośnie bardzo wolno i jest rośliną długowieczną. Literatura podaje, iż może żyć do 700 lat. Drewno jego jest bardzo twarde i ciężkie, jasnożółte i matowe, polerowane przypomina wyglądem kość słoniową. Ma zastosowanie w stolarstwie artystycznym.

W stanie naturalnym bukszpan występuje na południu Europy, w północnej Afryce, w Azji Mniejszej i na Kaukazie. Znaleźć go można przede wszystkim w miejscach ocienionych, ale dobrze rośnie także w stanowiskach nasłonecznionych. Przedkłada suche, kamieniste i płytkie gleby, zawierające dużo wapnia.

W uprawie są znane następujące, niżej opisane jego odmiany:

Arborescens - odmiana drzewiasta, tworzy niskie drzewa lub wysokie krzewy, liście ma owalne. Uważana jest za typową formę bukszpanu.

Angustifolia - odmiana wąskolistna, krzew dość silnie rosnący, o bardzo gęstej, kulistej koronie, liście ma lancetowate, długości do 3,5 cm. Jest to jedna z częściej uprawianych odmian, wytrzymała na niskie temperatury, a więc przydatna do naszego klimatu.

Argenteo-variegata - odmiana biała pstra, rośnie powoli, liście ma jajowate, biało obrzeżone lub biało nakrapiane.

Aureo-variegata - odmiana żółta pstra, rośnie dość silnie, koronę ma szerokopiramidalną lub kulistą, luźną. Młode, rozwijające się liście są żółte, później żółtozielone. Wrażliwa na mrozy, nadaje się do uprawy w najcieplejszych rejonach kraju.

Bullata - odmiana wzdęta, jedna z najładniejszych odmian bukszpanu. Rośnie dość silnie, do wysokości około 2 m. Liście ma jajowate, charakterystycznie wypukłe, długości 2-3 cm, ciemnozielone.

Compacta Nana - odmiana niska zwarta, tworzy krzewy niskie, bardzo gęste i zwarte, liście ma drobne.

Glauca - odmiana sina, liście ma duże, sinozielone, przechodzące w odcień niebieskawy.

Myrtifolia - odmiana mirtowa, tworzy niskie, powoli rosnące krzewy, pokryte drobnymi eliptycznie wydłużonymi listkami. Przydatna do formowania niskich żywopłotów.

Pendula - odmiana zwisająca, tworzy okazy drzewiaste, o cienkich, zwisających gałązkach.

Prostrata - odmiana rozpostarta lub pozioma, tworzy krzewy silnie rosnące z poziomo rozpostartymi pędami.

Rosmarinifolia - odmiana rozmarynowa, tworzy krzewy rosnące powoli, liście ma drobne, lancetowate.

Rotundifolia - odmiana okrągłolistna, tworzy wysokie i szerokie krzewy, o liściach okrągłych lub szerokojajowatych, ciemnozielonych. Mniej odporna na niskie temperatury.

Suffruticosa - odmiana karłowata, tworzy niskie, gęste krzewy, wysokości do 1 m. Liście ma drobne, owalne, wcięte na wierzchołkach, a kwiatostany umieszczone przeważnie na końcach gałązek. Odpornością na mrozy przewyższa inne odmiany. Jest to odmiana najczęściej u nas uprawiana. Szczególnie przydatna na niskie, obwódkowe żywopłoty.

Bukszpan wymaga gleb żyznych, zawierających wapń. Na glebach bez wapnia rośnie słabo. Odznacza się wytrzymałością na suszę i znosi dobrze suche, zanieczyszczone powietrze miejskie. Krzewy uprawiane w grupach sadzi się w odległości 0,5-0,8 m.

O częstym zastosowaniu bukszpanu decyduje powolny jego wzrost oraz znoszenie zacienienia i częstego przycinania. Nadaje się do sadzenia w grupach i pojedynczo. Jest doskonałą rośliną do tworzenia niskich żywopłotów, które można oglądać np. w parkach Wilanowa, Nieborowa i Henrykowa Ząbkowickiego. Cięcie wykonuje się zwykle dwa razy w roku - wczesną wiosną w marcu i w połowie lata. Przycina się tegoroczne przyrosty pędów, skracając je o 1/3-1/4 długości. Ze względu na niewielkie wymiary, bukszpan nadaje się do wszelkiego typu ogrodów przydomowych. Powinien być także częściej sadzony na cmentarzach do dekoracji grobów. Ładne kompozycje można tworzyć sadząc go razem z innymi gatunkami zimozielonymi, np. z bluszczem, barwinkiem i runianką. Wreszcie, jest niezastąpiony w ogrodach zimozielonych i japońskich.

W czasie surowych, kontynentalnych zim przemarzają liście i pędy dlatego w chłodniejszych okolicach kraju wskazane jest okrywanie krzewów. Mimo niezupełnej wytrzymałości zasługuje on na szerokie rozpowszechnienie w uprawie, zwłaszcza w zachodniej części kraju.

Bukszpan można rozmnażać z sadzonek pędowych, ukorzenianych od sierpnia do kwietnia pod szkłem, lub przez podział krzewów matecznych. Możliwe jest także rozmnażanie z odkładów w ogrodzie.

Informacje ogólne

Sadzenie krzewów

Pielęgnacja krzewów

Krzewy liściaste

Pnącza